Gisteren vond in Ede het congres “Het Open Web” plaats, georganiseerd door de NLUUG. Open source technologieën en open standaarden zoals HTTP, HTML, CSS en Javascript, maar ook open source CMS- en e-commerce systemen zoals osCommerce, hebben flink bijgedragen aan het succes van het internet. Helaas bieden deze niet alleen kansen, maar ook bedreigingen.

Tijdens mijn eigen presentatie ben ik dan ook ingegaan op de kansen en bedreigingen voor website usability. Hieronder volgt een korte samenvatting van deze presentatie.

“Iedereen kan schilderen”
Dankzij de open standaarden is het niet nodig om een jarenlange studie te volgen om een website te kunnen bouwen. Overal op internet zijn tutorials te vinden hoe je met behulp van HTML en CSS een website in elkaar zet. Het ontwikkelen en designen van een site  is dus niet weggelegd voor een elite clubje, maar voor iedereen die bereid is er wat moeite en tijd in te steken.

Helaas wil dit nog niet zeggen dat je met deze basiskennis ook gelijk een goede en effectieve website maakt.

Voorwaarden voor een goede website
Velen zijn bekend met de piramide van Maslov, die aangeeft dat aan bepaalde basisbehoeften voldaan moet worden voordat aan de hogere behoefte van zelfontplooing voldaan kan worden. Bryan Eisenberg heeft een vergelijkbare piramide ontwikkeld voor de optimalisatie van websites:

De functionele laag is het gebied van de techneuten. Zij moeten er voor zorgen dat de website technisch werkt, de server niet te traag is en scriptjes geen fouten bevatten. Kortom: dat de website doet waarvoor hij gemaakt is.

De bovenste laag is iets waar met name marketeers zich mee bezighouden: hoe zorg je ervoor dat de website en de inhoud aansluiten op de behoeften van de bezoeker, en hem overtuigen om jouw diensten of producten af te nemen?

Zoals duidelijk uit de piramide blijkt, ben je er nog niet als je voor deze voorwaarden hebt gezorgd. Het is ook erg belangrijk dat je je website voor iedereen toegankelijk en gebruiksvriendelijk maakt, en wel op een manier die de natuurlijke ‘flow’ van de bezoeker ondersteunt: hij moet niet hoeven nadenken bij het gebruik van de website, het moet intuïtief gaan.
Deze drie lagen zijn het gebied van usability, of eigenlijk het bredere begrip ‘user experience’.

De motivatie van de programmeurs
Helaas worden de middelste lagen vaak vergeten, of de marketing afdeling gaat er vanuit dat de techneuten hier ook voor zorgen. In praktijk zijn de programmeurs echter voornamelijk gericht op de techniek zelf: zij zien het gebruik van (open source) technieken als een doel op zich en halen hun trots uit complimentjes die ze van collega’s krijgen voor het ontwikkelen van mooie, ingewikkelde scriptjes en geavanceerde opties voor de power users.

Hoe techniek usability kan ondersteunen
Met behulp van technieken zou het echter ook de gemiddelde bezoeker zo veel gemakkelijker gemaakt kunnen worden. Denk aan:
- het geven van behulpzame foutmeldingen wanneer velden niet (juist) zijn ingevuld
- het automatisch updaten van de hoeveelheid producten in je shopping cart, zonder dat je eerst op een ‘update’ button hoeft te klikken
- via AJAX ervoor zorgen dat een pagina niet opnieuw geladen hoeft te worden, zodat de bezoeker weer helemaal naar beneden moet scrollen om verder te gaan waar hij gebleven was
- de HTML code aanvullen met tags die de site bruikbaar maken voor mensen met een visuele of motorische handicap
- alternatieve CSS stylesheets maken zodat ook de wat oudere browserversies ondersteund worden

Helaas wordt deze extra inspanning vaak niet gedaan, omdat het belang ervan niet duidelijk is. Maar ook omdat het extra tijd en dus geld kost, wat niet beschikbaar wordt gesteld ‘van bovenaf’. Het gebruiksvriendelijk maken van een website is inderdaad een investering, maar eentje die zeker terug wordt verdiend wanneer de website of webapplicatie eenmaal live is.

Het is dan ook belangrijk dat de technische medewerkers gaan beseffen dat techniek geen doel op zich mag zijn, maar een middel om de bezoeker te helpen zijn doel te bereiken.